മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഏറ്റവും ചെറുനഗരമെന്ന് പേര് പനാലയ്ക്കാണ്. എന്നാല്‍ ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡില്‍ പനാലയ്ക്ക് പെരുമയേറെയാണ്. അസ്സലൊരു ഹില്‍ സ്റ്റേഷനാണ് കോലാപൂര്‍ ജില്ലയിലുള്ള ഈ സ്ഥലം. സമുദ്രനിരപ്പില്‍ നിന്നും ഏതാണ്ട് 3200 അടി ഉയരത്തിലാണ് പനാല സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

ഹില്‍ സ്റ്റേഷനെന്നതുപോലെതന്നെ പനാലയ്ക്ക് ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്, മഹാനായ മറാത്ത ചക്രവര്‍ത്തിയായിരുന്ന ഛത്രപതി ശിവജി മഹാരാജിന്റെ കാലത്തായിരുന്നു പനാലയുടെ സുവര്‍ണകാലം. ശിവജി 500 ദിവസം ചെലവിട്ടതിന്റെ പേരില്‍ പനാല എന്നും പ്രശസ്തമാണ്. 1827ല്‍ പനാല ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തില്‍ കീഴിലാവുകയായിരുന്നു.

പനാലയുടെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം

പനാല കോട്ടയ്ക്കാണ് പഴയകാലത്തെകഥകള്‍ ഏറെയും പറയാന്‍ കഴിയുക. ശിക്ഷാമുറിയെന്നര്‍ത്ഥമുള്ള സജ്ജ് കോത്തിയാണ് കോട്ടയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം. ഇവിടെനിന്നാണ് ശിവജി മഹാരാജാവ് ചരിത്രത്തിലിടം നേടിയ രക്ഷപ്പെടല്‍ നടത്തിയത്.

തീന്‍ ദര്‍വാസയെന്ന് പറയുന്ന മൂന്ന് കവാടങ്ങളില്‍ക്കൂടി മാത്രമേ ഈ വലിയ കോട്ടയിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കാന്‍ കഴിയുകയുള്ളു. ഈ മൂന്ന് പ്രവേശനകവാടങ്ങളും വളരെ ഉയരമേറിയതും വലിപ്പമുള്ളതുമാണ്. കോട്ട പിടിച്ചടക്കാനായി ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം ഈ കവാടങ്ങളില്‍ക്കൂടിയാണ് കോട്ടയിലേയ്ക്ക് ഇരച്ചുകയറിയത്.

അംബര്‍ഖാന കോട്ടയാണ് ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള മറ്റൊരു സ്ഥലം. രാജഭരണകാലത്ത് ധാന്യപ്പുരയായി ഉപയോഗിച്ചുവന്നിരുന്നതാണ് ഈ കോട്ട. കോട്ടയ്ക്ക് തൊട്ടടുത്തായി സോമേശ്വര്‍ ക്ഷേത്രവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ചരിത്രപരമായ പ്രത്യേകതള്‍ക്കൊപ്പം തന്നെ ട്രക്കിങിനും ഹൈക്കിങ്ങിനും മറ്റും ഏറെ സാധ്യതകളുള്ള സ്ഥലം കൂടിയാണ് ഈ ഹില്‍ സ്റ്റേഷന്‍. നഗരത്തിന്റെ തിരക്കുകളില്‍ നിന്നകന്ന് സമാധാനപരമായ ശുദ്ധവായു ലഭിയ്ക്കുന്ന വീക് എന്‍ഡ് പിക്‌നിക്കിനും മറ്റും പറ്റിയ സ്ഥലമാണ് പനാല. പ്രകൃതിസൗന്ദര്യം ആസ്വദിയ്ക്കാന്‍ താല്‍പര്യമുള്ളവര്‍ക്ക് പനാല അസ്സല്‍ കാഴ്ചവിരുന്നാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ഉയരമേറിയ സ്ഥലങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള സമതലക്കാഴ്ചകള്‍ മനോഹരമാണ്.

വര്‍ഷത്തില്‍ ഏതാണ്ട് എല്ലാ സമയത്തും പനാലയില്‍ നല്ല കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടാറുള്ളത്. വേനല്‍ക്കാലം ഇവിടെ അടുത്ത കടുപ്പമുള്ളതല്ല. ശീതകാലമാണ് സന്ദര്‍ശനത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യം. മഴക്കാലത്താണ് സന്ദര്‍ശനമെങ്കില്‍ ഇവിടുത്തെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ ഭംഗം പൂര്‍ണമായും ആസ്വദിക്കാം. മാത്രമല്ല മഴക്കാലത്ത് ഇവിടുത്തെ കോട്ടകളുടെ കാഴ്ച കാണേണ്ടതുതന്നെയാണ്. മഴയത്തുള്ള യാത്രകള്‍ ഇഷ്ടമില്ലാത്തവരാണെങ്കില്‍ ജൂലൈ, ആഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളില്‍ പനാലയിലേയ്ക്ക് പോകാതിരിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. ട്രക്കിങ്ങിനും മറ്റുമാണെങ്കില്‍ പറ്റിയസമയം ശീതകാലം തന്നെയാണ്.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പ്രമുഖ നഗരമായ കോലാപൂരിന് അടുത്താണ് പനാല. അതിനാല്‍ത്തന്നെ വിമാനമാര്‍ഗ്ഗവും, റെയില്‍, റോഡ് മാര്‍ഗ്ഗവുമെല്ലാം പനാലയിലെത്തുക എളുപ്പമാണ്.